Local content w polskim offshore: co naprawdę wynika z ustawy, a co jest tylko „deklaracją na papierze”

Local content w morskiej energetyce wiatrowej (MFW) brzmi jak hasło polityki przemysłowej, ale w praktyce jest to temat stricte kontraktowy. To, czy polskie firmy realnie wejdą do łańcucha dostaw, zależy mniej od deklaracji, a bardziej od tego, jak inwestor rozbije zakres prac na pakiety, jak opisze wymagania w SIWZ/umowach, jak ułoży interfejsy oraz jak rozliczy wykonawców. Innymi słowy: local content jest funkcją modelu kontraktowania i „kultury kontraktowania”, czyli sposobu prowadzenia przetargów, wyboru dostawców, alokacji ryzyka i egzekwowania zobowiązań.

1. Local content w ustawie offshore: brak definicji, są obowiązki „planistyczno-sprawozdawcze”

W polskiej ustawie offshore nie ma legalnej definicji local content. Nie znajdziesz więc twardej normy typu: „min. X% wartości zamówień ma trafić do firm z siedzibą w Polsce”. Ustawa operuje rozwiązaniem miękkim: inwestor, który ubiega się o prawo do ujemnego salda (czyli wsparcie w formule kontraktu różnicowego), musi przedłożyć plan łańcucha dostaw materiałów i usług. Plan ma obejmować m.in.:

1. Udział nakładów inwestycyjnych ponoszonych na rzecz podmiotów mających siedzibę lub oddział w Polsce – w łącznych nakładach na budowę lub eksploatację projektu (MFW + wyprowadzenie mocy).
2. Działania rozwojowe w Polsce w zakresie zasobów ludzkich: kompetencje, kwalifikacje zawodowe potrzebne do budowy i eksploatacji.
3. Szacunkową liczbę miejsc pracy, które powstaną w Polsce na potrzeby i w związku z budową/eksploatacją.

Co ważne: te kategorie można deklarować osobno dla fazy budowy i fazy eksploatacji, a inwestor może wliczać także działania/nakłady firm z własnej grupy kapitałowej.

2. Największy paradoks: brak minimalnych progów, brak oceny planu, brak sankcji

System jest tak skonstruowany, że:

• nie ma minimalnego wymogu (zero progów wejścia),
• założenia z planu nie są oceniane przy przyznawaniu wsparcia (decyduje kryterium cenowe),
• inwestor ma co prawda obowiązki sprawozdawcze wobec Prezesa URE, ale:
  • deklaracje nie są premiowane,
  • a ich niewdrożenie nie jest penalizowane.

W praktyce to oznacza, że plan łańcucha dostaw bywa dokumentem „compliance”, a nie instrumentem realnej polityki przemysłowej. Inwestor może zadeklarować ambitne wskaźniki, ale jeśli rynek/kontrakty pójdą w inną stronę, system nie generuje automatycznych konsekwencji finansowych ani regulacyjnych.

3. Porozumienie sektorowe 2021: kierunkowskaz, nie prawo

15 września 2021 r. podpisano Porozumienie sektorowe na rzecz rozwoju MFW w Polsce. To była próba stworzenia motywatora rynkowego i wspólnego celu dla administracji oraz branży. Porozumienie zdefiniowało local content jako udział przedsiębiorców:

• z siedzibą w Polsce lub
• zagranicznych, ale z oddziałem/przedstawicielstwem w Polsce,
• prowadzących działalność produkcyjną lub usługową na terenie RP,
  w realizacji zamówień dla MFW w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej.

Ustalono pożądane (kierunkowe) wskaźniki:

• 20–30% wartości w fazie przedrealizacyjnej, instalacyjnej i eksploatacyjnej dla projektów I fazy (przedaukcyjnej),
• 45% do 2030 r. dla projektów II fazy (aukcyjnej),
• 50% po 2030 r.

Ale przez niewiążący charakter Porozumienia, są to cele „aspiracyjne” — ich realizacja zależy od praktyk kontraktowych i presji rynkowej, a nie od twardego obowiązku.

4. Dlaczego local content jest „kontraktowy”, a nie „deklaratywny”

Jeśli inwestor wybierze model EPCI (scentralizowany), to generalny wykonawca często preferuje własny, zamknięty łańcuch dostaw. Wtedy local content może się pojawić, ale częściej „przy okazji” (np. logistyka portowa, część usług, elementy towarzyszące).

Jeśli inwestor wybierze strategię wielokontraktową, może:

• rozbić projekt na pakiety (kable, fundamenty, wsparcie logistyczne, usługi serwisowe, monitoring),
• tworzyć przetargi o skali osiągalnej dla polskich firm,
• wprowadzić wymagania szkoleniowe, transfer wiedzy, lokalne centra serwisowe.

Dlatego w kontekście local content multi-contract jest zwykle bardziej „pro-local”, bo daje możliwość wejścia firmom regionalnym w konkretne pakiety — pod warunkiem, że inwestor umie zarządzić interfejsami.

5. Co dziś blokuje local content w praktyce (nawet bez sankcji prawnych)

Nawet gdy inwestor chce, pojawiają się bariery:

• rynek komponentów krytycznych (turbiny, część systemów) jest zdominowany globalnie,
• wymagania jakościowe, terminowe i ubezpieczeniowe offshore są ekstremalne,
• brak historycznego track record po stronie części polskich podmiotów,
• wysokie wymagania HSE, cyberbezpieczeństwa i compliance,
• presja harmonogramu i „bankowalności” projektu w project finance.

Local content nie może więc polegać na samym „dopisywaniu” polskich firm do listy — musi być osadzony w realnym modelu kontraktowym i w procesie prekwalifikacji.

6. Wniosek: obecne prawo = miękki obowiązek planowania, twarda rzeczywistość kontraktów

W Polsce local content na dziś jest przede wszystkim:

• obowiązkiem przygotowania planu łańcucha dostaw,
• obowiązkiem raportowania,
• bez mechanizmu premiowania i bez sankcji.

Jeżeli ma być realnym narzędziem rozwoju przemysłu, musi zostać „przełożony” na:

• kryteria wyboru w aukcjach/przetargach,
• wymagania w kontraktach (pakiety, szkolenia, zatrudnienie),
• mechanizmy weryfikacji i egzekucji (wprost lub pośrednio poprzez finansowanie).